咱人ê視界: Hō͘少年朋友ê人生筆記 | 誠品線上

咱人ê視界: Hō͘少年朋友ê人生筆記

內容簡介

內容簡介 台文醫師作家陳雷，回顧人生80 ê kāu kap甘 寫hō͘一代koh一代勇敢ê台灣少年人 長年tòa加拿大ê台語文運動者、醫師作家陳雷，筆路媠氣活跳，創作文類多元豐富，以至高ê評價khiā tī台語文學、台灣文學史ê重要地位。這本《咱人ê視界》散文集，是伊beh透由束結、趣味ê短文，hō͘學生、少年朋友、台文初學者有通親近台語、學習台語，進一步思考台灣文化kap未來ê讀本，也是伊思念土地、人生回顧、思想精華ê文字素描。 本冊分做5輯，「美麗鄉土」收入祖國台灣、家鄉台南ê風土景緻kap歷史記持，牽挽對土地認同ê關心kap思考；「小小故事」記錄一寡聽來ê、心適ê趣味古；「咱ê話語」是作者對台灣話、台語文、台灣文化傳承發展ê論述kap建議；「趣味科學」收入幾篇科學性、智識性ê短文，用台語論萬項代；「哲學人生」有作者對年歲性命ê體會，對社會價值、道德價值、政治價值ê探討，對人、大自然、大宇宙ê理解，鼓勵咱追求、擴大家己外在ê視界，起造心內ê心界。

作者介紹

作者介紹 陳雷 Tân Lûi 本名吳景裕。1939年出世，台大醫學院畢業，1965年tī美國做實習醫師，了後去加拿大完成多倫多大學免疫學博士學位。1974年起，tī加拿大做開業醫生，2023年退休。自1987年開始用台語寫作，積極參與早期海內外台灣語文運動到今，作品有詩、戲劇、評論kap百外篇ê小說。1988年出版ê《百家春》是台灣頭一部關係二二八的小說集，主要ê作品包括《陳雷台語文學選》、《永遠ê故鄉》、劇本《陳雷台灣話戲劇選集》；短篇小說集《阿春無罪》、《無情城市》、《歸仁阿媽》、《紅牡丹》、《寶石婚》；中篇小說《白色ê甘蔗園》；長篇小說《鄉史補記》等等。

產品目錄

產品目錄 Bo̍k-lo̍k1．Bí-lē hiong-thó͘ Káu-hūnSiù-ko͘-loân soaⁿKò͘-hiong Tâi-lâmLán hia Chhài-liâu-kheTâi-oân cheng-sînChhiò-koa ê ūn-hôBí-lē JamaicaTâi-oân a-búSéng-li̍p Tâi-lâm Tē-it Tiong-ha̍kHông-hun ê kò͘-hiongTâi-oân lō͘Tâi-oân ê tōa léSiá hō͘ chèng-tī-ka kap soán-bîn ê tāi-chìTâi-oân ê goân-sian chū-bînTiong-io̍h ê hûi-hiám-sèngTâi-oân ê chiù-hû-áHông-hun bí-bāngKoan-û Tâi-oân jīn-tông ê chi̍t hāng sin khó-lūChi̍t tāi kòe-liáu koh chi̍t tāiTâi-oân cheng-sîn: Tâi-oân sin kok-ka ūn-tōng ê bông-tiámÙi pi-chêng kì-tî kàu Tâi-oân cheng-sînTâi-oân bûn-hòa m̄ sī Tiong-kok bûn-hòaKha-ná-tah ê tang-thiⁿTâi-oân siōng súi ê chiáuÔ͘-téng ê sù-kùi2．Sió-sió kò͘-sūSiòng-phìⁿGoán Tâi-pak a-máLōa PhôeA-thiam pehChha chi̍t-sut-á ê kò͘-sūGóa ê bó͘ A-tiⁿLeng-gâm tē-sì kîChha̍t lāu-pē3．Lán ê ōe-gúŪ-hīⁿ bô-chhùiNancy iû Tâi-oânChòe-āu ê Ayapaneco lângTâi-oân-ōe kap Tâi-oân-jīSiá Tâi-gú bûn-ha̍k ê chu-bīAyapa ōe sí ê sîKóng Tâi-gú chin khú (cool)Tha̍k Ông Io̍k-tek Lô-má-jī Jī-sek ê liân-sióngSaⁿ-cha̍p tang chi̍t-ba̍k-nihŪi-siáⁿ-mi̍h beh iōng Tâi-gú thó-lūn Tâi-oân bûn-hòa?Sè-kài Tâi-oân Bûn-hòa Lūn-tôaⁿ sī siáⁿ-mi̍h? Ūi siáⁿ-mi̍h?4．Chhù-bī kho-ha̍kTē-kiû ê tiâu-kiāⁿJi̍t-siông kho-ha̍kBu̍t-lí ê sè-kàiKho-ha̍k ê kî-kéngKoan-kiān bu̍t-chióngKî-khá ê AxolotlŪn-tōng kò͘ sin-miā5．Tiat-ha̍k jîn-sengNî-hòe jîn-sengBîn-chú kap to̍k-chhâiTō-tek kap sim-lêng ê kè-ta̍tKáu kap lângLán lâng ê sī-kàiSàn-hiong ê chu-bīHó-gia̍h ê bê-suKhai-gia̍p ê chu-bī――――――――――目錄一、美麗鄉土九份秀姑戀山故鄉台南咱hia菜寮溪台灣精神唱歌ê運河美麗êjamaica台灣阿母省立台南第一中學黃昏ê故鄉台灣路台灣ê大禮寫hō͘政治家kap選民ê代誌台灣ê原先住民中醫ê危險性台灣ê chiù符黃昏美夢關於台灣認同ê一項要點一代過了koh一代台灣精神──台灣新國家運動 ê盲點Ùi悲情記持kàu台灣精神台灣文化m̄是中國文化Kha-ná-tahê冬天台灣上súi ê鳥湖頂e 四季二、小小故事相片阮台北阿媽賴皮阿添伯差一sut-á ê故事我ê某阿tiⁿ奶癌第四期賊老pē三、咱ê話語有hīⁿ無嘴Nancy遊台灣最後ê Ayapaneco人台灣話kap台灣字台語文學ê滋味Ayapa話死ê時講台語真khú讀王育德羅馬字二式聯想30年一目nih為啥物beh用台語討論台灣文化世界台灣文化論壇是啥物？為啥物？四、趣味科學地球ê條件日常科學物理ê世界科學ê奇境關鍵物種奇巧ê Axolotl運動顧身命五、哲學人生年歲人生民主kap獨裁道德kap心靈ê價值狗kap人咱人ê視界散鄉ê滋味好額ê迷思開業ê滋味

商品規格

試閱文字

自序 : Ōe-thâu　話頭

Tân Lûi　陳雷

Keng-kòe 80 tang ê nî-hòe, seⁿ-oa̍h ê chu-bī lú lâi lú kāu iā lú kam, chhin-chhiūⁿ chit ê jîn-seng pān-toh chhut-chhài, chán--ê lâu tī lō͘-bóe. Góa teh siūⁿ, kám it-tēng tio̍h tán 7, 80 tang, chiah ē-tàng chhut chit khoán ê hó-bī? Án-ne m̄ sī khah bô-chhái? Nā-sī góa kā chia-ê tāi-chì siá--lo̍h-lâi, siàu-liân-lâng tha̍k--tio̍h, he̍k-chiá ē tit-tio̍h chi̍t-kóa ū lō͘-iōng ê lêng-kám.

經過80冬ê年歲，生活ê滋味lú來lú kāu也lú甘，親像這个人生辦桌出菜，讚--ê留tī路尾。我teh想，敢一定tio̍h等7、80 冬，chiah ē-tàng出這款ê好味？按呢m̄是khah無彩？若是我kā chia-ê代誌寫--落-來，少年人讀--tio̍h，或者ē得tio̍h一寡有路用ê靈感。

Chia--ê sī chi̍t-kóa kòe-khì ê keng-giām, thiaⁿ--lâi ê kò͘-sū, si̍t-iōng ê koan-chhat, thiat-ha̍k ê su-khó… té-té ê ōe-sian, sió-sió ê kò͘-sū, kán-tan ê pò-kò... siūⁿ-tio̍h siáⁿ siá siáⁿ, ū ōe bóng kóng, tàu-chò chi̍t tiuⁿ hoe-hoe ê tô͘. Hn̄g khòaⁿ kīn khòaⁿ, chú-iàu sī iōng Tâi-oân-lâng ê gán-kong sì-kè khòaⁿ.

Chia--ê是一寡過去ê經驗，聽--來ê故事，實用ê觀察，哲學ê思考……té-té ê 話仙，小小ê故事，簡單ê報告……想tio̍h啥寫啥，有話bóng講，鬥做一張花花ê圖。Hn̄g看近看，主要是用台灣人ê眼光四界看。

試閱文字

內文 : Káu-hūn
九份

Í-chêng ài khiā koân, ùi Káu-hūn khòaⁿ Ke-lâng-káng ê hái-hōaⁿ, hn̄g-hn̄g pòaⁿ ê îⁿ, khoah-khoah ná pùn-ki chhùi. Hó-thiⁿ hông-hun ê sî, hái-káng gōa-kháu ê Ke-lâng-sū, hoán-siā-tio̍h nńg-chiáⁿ ê sai-chiò-ji̍t, kài sêng chi̍t tè piàn mô͘-su̍t ê tōa kiàⁿ, káng--nih ê chúi tō hiông-hiông hoán-âng ná bó͘-tan. Chit-má hán-tit khiā koân khòaⁿ, in-ūi ek tī góa sim lāi-té, Ke-lâng-káng ê chúi-sek éng-oán sin-sian ná âng bó͘-tan. Te̍k-pia̍t sī Peh-tó͘ bē peng ê lāu a-pô, hit chi̍t ji̍t chhin-chhùi kā góa kóng--kòe, i siàu-liân ê sî tòa tī Káu-hūn, káng--nih ê chúi-sek bē thè, mā sī âng-kì-kì ná bó͘-tan.

以前愛khiā kôan，ùi九份看基隆港ê海岸，hn̄g-hn̄g半个圓，闊闊若畚箕嘴。好天黃昏ê時，海港外口ê基隆嶼，反射著nńg-chiáⁿ ê西照日，kài成一tè變魔術ê大鏡，港--裡ê水tō雄雄反紅若牡丹。Chit-má罕得khiā kôan看，因為溢tī我心內底，基隆港ê水色永遠新鮮若紅牡丹。特別是八堵賣冰ê老阿婆，hit一日親嘴kā我講--過，伊少年ê時tòa tī九份，港--裡ê水色bē退，mā是紅kì-kì若牡丹。

Káu-hūn ê sió-lō͘ gia̍p tī pòaⁿ-soaⁿ, oan-oan-khiau-khiau, koân-koân-kē-kē, put-sî lâng-kheh chin chē, chin lāu-jia̍t. Góa siōng ài Káu-hūn ê han-chû-thn̂g, tiⁿ hún-îⁿ..., m̄-kú i siōng súi sī tī pòaⁿ-soaⁿ ê kong-kéng. In-ūi chhin-chhiūⁿ Peh-tó͘ bē peng ê a-pô kóng--ê, kiàn-nā saⁿ--goe̍h hong thêng ê e-po͘, óa hông-hun sai-chiò-ji̍t ê sî, hn̄g-hn̄g Ke-lâng-káng ê chúi-sek bô-tiuⁿ-bô-tî pìⁿ-chò âng-kì-kì ná bó͘-tan. Si̍t-chāi Káu-hūn ê kéng-tì chhin-chhiūⁿ súi cha-bó͘-gín-á ê ba̍k-chiu.

九份ê小路gia̍p tī半山，彎彎khiau-khiau，koân-koân-kē-kē，不時人客真chē、真鬧熱。我上愛九份ê番薯糖、tiⁿ粉圓……，m̄-kú伊上súi是tī半山ê光景。因為親像八堵賣冰ê阿婆講--ê，見若三--月風停ê下晡，óa黃昏西照日ê時，hn̄g-hn̄g基隆港ê水色無張無持變做紅kì-kì若牡丹。實在九份ê景緻親像súi查某gín-á ê目睭。


Siù-ko͘-loân soaⁿ
秀姑戀山

Sè-kài múi chi̍t ê bîn-cho̍k lóng ū i khai-chhòng ê sîn-ōe. Lán Tâi-oân koân-soaⁿ chin chē, ū-ê ióng-chōng, ū-ê iu-bí, só͘-í koan-û soaⁿ ê kò͘-sū mā sī bē-chió--lah.

世界每一个民族攏有伊開創ê神話。咱台灣koân山真chē，有ê勇壯，有ê優美，所以關於山ê故事mā是bē少--lah。

Tī Tâi-tang Tang-hái-hōaⁿ ū nn̄g ki soaⁿ. Pak-pêng sī ióng-chōng ê Kî-lâi soaⁿ, i lâm-pêng bô gōa hn̄g tō sī bí-lē iù-siù ê Siù-ko͘-loân-soaⁿ.

Tī台東東海岸有二枝山。北pêng是勇壯ê奇萊山，伊南pêng無外hn̄g tō是美麗幼秀ê秀姑戀山。

Kó͘-chá kó͘-chá, Tâi-oân tang-pō͘ óa hái chi̍t ki koân-soaⁿ, pí chit-má ê Gio̍k-san koh-khah koân. Soaⁿ-lāi ū bān-nî koân-kiā ê chio̍h-piah kap chúi-chhiâng, chhian-nî ê tōa chhiū, ngó͘-chhái ê hoe-lúi, chhian-chhian bān-bān ê chiáu kap lo̍k. Múi-ji̍t ji̍t-thâu ùi tang-pêng chhut--lâi, chiò-tio̍h soaⁿ-chiam. Hó-thiⁿ ê ji̍t, kng-iàⁿ-iàⁿ bē-su iân-tâu ê siàu-liân-ke tì kim bō. Tà-hûn ê ji̍t, hûn-si tîⁿ tī soaⁿ-téng, bē-su cha-bó͘-gín-á tn̂g-tn̂g ê kim thâu-chang. Che soaⁿ kiau-ngō͘, kā thiⁿ-téng ê sîn kóng: “Góa sī siōng ióng siōng súi ê soaⁿ. Ta̍k-ji̍t ji̍t-thâu chhut--lâi, tē-it ê tō sī lâi pài--góa.” Chiām-chiām i lú lâi lú sáng-sè pân-tōaⁿ, soaⁿ-lāi ê chio̍h, chúi, hoe kap lo̍k iā bô chiàu-kò͘.

古早古早，台灣東部óa海一枝koân山，比chit-má ê玉山koh-khah koân。山內有萬年koân-kiā ê石壁kap水chhiâng，千年ê大樹、五彩ê花蕊、千千萬萬ê鳥kap鹿。每日日頭ùi東pêng出--來，照tio̍h山尖。好天ê日，光iàⁿ-iàⁿ bē輸緣投ê少年家tì金帽。Tà雲ê日，雲絲tîⁿ tī山頂，bē輸查某gín-á tn̂g-tn̂g ê金頭鬃。Che山驕傲，kā天頂ê神講：「我是上勇上súi ê山。Ta̍k日日頭出--來，第一个tō是來拜--我。」漸漸伊lú來lú sáng勢pân-tōaⁿ，山內ê石、水、花kap鹿也無照顧。

Sîn bô hoaⁿ-hí, kúi-lōa pái tân-lûi-kong, thàu hong-thai kā i kéng-kò, i iā m̄ thiaⁿ. Chòe-āu sîn siū-khì tōa tē-tāng, kā chit ki soaⁿ iô pit--khui, hun-chò lâm-pak nn̄g ki. Kòe--lâi kiàn chi̍t pái tē-tāng, chit nn̄g ki soaⁿ tō koh-khah hun-khui--khì, lú lī lú hn̄g. Án-ne keng-kòe kúi-loā bān tang, chiām-chiām nn̄g ki soaⁿ sio-khòaⁿ bē tio̍h. Tan-tan hong thàu ê ji̍t, pak-pêng ê soaⁿ thiaⁿ-tio̍h lâm-pêng ê soaⁿ háu, iā tòe i lo̍h-hō͘ lâu ba̍k-sái. Chit-sî chiah hiō-hóe, kā sîn chhē-m̄-sī, khai-sí chiàu-kò͘ soaⁿ ê chio̍h kap chúi, chiáu kap hoe, chhiū kap lo̍k. Āu--lâi sîn sià-bián, chit nn̄g ki soaⁿ tō thêng tī tang-pō͘ chit-má ê só͘-chāi, bô koh sóa hn̄g--khì. Chit-má pak-pêng ê soaⁿ kiò-chò Kî-lâi-soaⁿ. Hó-thiⁿ ê ji̍t, kng-iàⁿ-iàⁿ, bē-su siàu-liân-ke tì kim-bō. Lâm-pêng--ê kiò-chò Siù-ko͘-loân-soaⁿ. Tà-hûn ê sî, hûn-si tîⁿ tī soaⁿ-téng, bē-su cha-bó͘-gín-á tn̂g-tn̂g ê kim thâu-chang. Hong thàu ê ji̍t, Pi-lâm ê lâng ū-sî ē thiaⁿ-tio̍h soaⁿ teh chhiò-koa. Lâng kóng tō sī án-ne, Pi-lâm-lâng chin gâu chhiò-koa.

神無歡喜，幾lōa擺tân雷公、透風颱kā伊警告，伊也m̄聽。最後神受氣大地動，kā這枝山搖pit--開，分做南北兩枝。過--來見一擺地動，這兩枝山tō koh-khah分開--去，lú離lú hn̄g。按呢經過幾lōa萬冬，漸漸二枝山相看bē tio̍h。單單風透ê日，北pêng ê山聽tio̍h南pêng ê山háu，也tòe伊落雨流目屎。這時chiah後悔，kā神chhē m̄是，開始照顧山ê石kap水、鳥kap花、樹kap鹿。後--來神赦免，這二枝山tō停tī東部chit-má ê所在，無koh sóa hn̄g--去。Chit-má北pêng ê山叫做奇萊山。好天ê日，光iàⁿ-iàⁿ，bē輸少年家tì金帽。南pêng--ê叫做秀姑戀山。Tà雲ê時，雲絲tîⁿ tī山頂，bē輸查某gín-á tn̂g-tn̂g ê金頭鬃。風透ê日，卑南ê人有時ē聽tio̍h山teh唱歌。人講tō是按呢，卑南人真gâu唱歌。


Kò͘-hiong Tâi-lâm
故鄉台南


Góa sè-hàn tī Tâi-lâm tha̍k Sêng-kong Kok-hāu, lī goán tau kiâⁿ pòaⁿ tiám-cheng tō ē kàu. Ha̍k-hāu ū chi̍t ê bē sió ê ūn-tōng-tiâⁿ. Tiâⁿ-bóe chhut--khì sio-chiap tō sī chi̍t chōa koân-koân ê chng-á-piah. Sì-sì-kak-kak ûi chò chi̍t ê siâⁿ-pó. Ū ê só͘-chāi khih-kak pháiⁿ--khì--ah, m̄-kú khòaⁿ--khí-lâi chin ióng. Siâⁿ-téng chi̍t keng koân-koân ê lâu-á-chhù, mā sī sì-sì-kak-kak, choân-pō͘ thô͘-âng-sek ê piah. Chhù-téng-bóe sì ê khiàu--khí-lih ê kak, bē-su chi̍t keng biō. Góa ta̍k-ji̍t ùi hia kòe, m̄ chai i sī biō, ia̍h-sī siâⁿ-pó, ia̍h-sī kó͘-chá hó-gia̍h-lâng ê chhù, kan-na chai-iáⁿ i kiò-chò Chhiah-khàm-lâu.

我細漢tī台南讀成功國校，離阮tau行半點鐘tō ē到。學校有一个bē小ê運動埕。埕尾出--去相接tō是一chōa koân-koân ê磚á壁。四四角角圍做一个城堡。有ê所在khih角pháiⁿ--去--ah，m̄-kú看--起-來真勇。城頂一間koân-koân ê樓á厝，mā是四四角角，全部土紅色ê壁。厝頂尾四个khiàu--起-lih ê角，bē輸一間廟。我ta̍k日ùi hia過，m̄知伊是廟，ia̍h是城堡，ia̍h是古早好額人ê厝，kan-na知影伊叫做赤崁樓。

It-ti̍t kàu tōa-hàn tāi-ha̍k pit-gia̍p chhut-kok liáu-āu, chiah ū ki-hōe liáu-kái chit ê Chhiah-khàm-lâu ê le̍k-sú. Goân-lâi sī 17 sè-kí tiong Hô-lan-lâng lâi Tâi-oân-káng (chit-má Tâi-kang só͘-chāi), kā chāi-tē pêⁿ-po͘-cho̍k Chhiah-khàm-siā (Hô-lan-miâ Chaccam-siā) bé chit tè tē, tī hia kiàn-li̍p chhī-ke, siong-hâng, kap chèng-chhân chióng-chióng, kiò-chò Provincia (hêng-chèng-khu ‘séng’). 1652 nî, Koeh Hoâi-it Sū-kiāⁿ liáu-āu, Hô-lan-lâng tī hia khí chi̍t ê siâⁿ-pó pó-hō͘, tō sī Chhiah-khàm-lâu (ng-mn̂g-lâu) ê chêng-sin. Ùi chia Hô-lan-lâng hoat-tián Tâi-lâm chhī-ke, khòng-chè Tâi-lâm.

一直到大漢大學畢業出國了後，chiah有機會了解這个赤崁樓ê歷史。原來是17世紀中荷蘭人來台員港（chit-má台江所在），kā在地平埔族赤崁社（荷蘭名Chaccam社）買chit tè地，tī hia建立市街、商行，kap種田種種，叫做Provincia（行政區「省」）。1652年，郭懷一事件了後，荷蘭人tī hia 起一个城堡保護，tō是赤崁樓（紅毛樓）ê前身。Ùi chia荷蘭人發展台南市街，控制台南。

1721 nî, Chu It-kùi sū-kiāⁿ sî, siâⁿ-pó siū-tio̍h phò-hāi. Í-āu keng-kòe kúi-lōa pái tē-tāng, lâu-á pang--khì. Keng-kòe pah gōa tang hong-hùi, kàu 1884 nî Chheng-Hoat Chiàn-cheng, Chheng-tiâu Tâi-oân ti-koān kā Âng-mn̂g-lâu thiah-tiāu. Chiàn-āu tī hit ê só͘-chai khí “Hông-hô͘ Su-īⁿ” kiam Bûn-chhiong-koh, Hái-sîn-biō, Ngó͘-chú-sû kap Tāi-sū-tiān. Hit ê Hái-sîn-biō tō sī chit-má Chhiah-khàm-lâu ê kiàn-tio̍k.

1721年，朱一貴事件時，城堡受tio̍h破壞。以後經過幾lōa擺地動，樓á崩--去。經過百外冬荒廢，到1884年清法戰爭，清朝台灣知縣kā紅毛樓拆掉。戰後tī hit个所在起「蓬壺書院」兼文昌閣、海神廟、五子祠kap大士殿。Hit个海神廟tō是chit-má赤崁樓ê建築。

Goân-lâi chit ê siâⁿ-pó í-keng ū 367 tang ê le̍k-sú! I sī Tâi-oân chho͘-chho͘ kap gōa-lâi-lâng chiap-chhiok siōng tiōng-iàu ê tē-tiám kap kiàn-tio̍k. Góa sè-hàn ta̍k-ji̍t ùi hia kòe, ū khòaⁿ ná bô khòaⁿ, lóng m̄ chai-iáⁿ. Si̍t-chāi sī ū pó m̄ chai sioh. Hi-bāng chit-má Sêng-kong Kok-sió ê ha̍k-seng, in ê lāu-su lóng ū kā in kà, kàu-kho-su lāi-té lóng ū kài-siāu, in ha̍k-hāu ūn-tōng-tiâⁿ āu-bīn hit keng kū-kū, ū chin-chiàⁿ te̍k-pia̍t le̍k-sú ê Chhiah-khàm-lâu.

原來這个城堡已經有367冬ê歷史！伊是台灣初初kap外來人接觸上重要ê地點kap建築。我細漢ta̍k日ùi hia過，有看若無看，攏m̄知影。實在是有寶m̄知惜。希望chit-má成功國小ê學生，in ê老師攏有kā in教，教科書內底攏有介紹，in學校運動埕後面hit間舊舊、有真正特別歷史ê赤崁樓。

最佳賣點

最佳賣點 : 台文醫師作家陳雷，回顧人生80 ê kāu kap甘
寫hō͘一代koh一代勇敢ê台灣少年人